Dat mensen teksten niet langer lezen maar ze scannen – een soort overlevingsmechanisme van het brein in een wereld die constant een dodelijke overvloed aan nutteloze informatie op je afvuurt. Het brein leert die informatie niet op te nemen maar deze te ‘scannen’ zodat het in deze janboel toch nog orde kan scheppen. Maar die ‘orde’ is dus doorgaans iets heel anders dan wat er feitelijk te lezen staat. Feitelijk leven we dus constant in een zeepbel van ‘nepnieuws’ die het brein schept dankzij een behoefte aan orde.

Soms zijn anglicismen bijna onvermijdelijk, ik heb bijvoorbeeld me het hoofd zitten breken over een goede vertaling voor de term ‘close reading’. In eerste instantie denk je aan ‘begrijpend lezen’, maar die term dekt niet dezelfde lading. Bij ‘close reading’ gaat het er niet om een tekst te begrijpen, maar deze te duiden, wat wezenlijk een ander soort iets is, een begrepen tekst is nog niet een tekst met goede duiding. Misschien is daarom ‘Tekstduiding’ een goede vertaling, maar dat klinkt op een of andere manier weer veel minder intiem en betrokken dan ‘close reading’.

Het proces ‘fusie’ heeft mij altijd weten boeien, ook bijvoorbeeld in de muziek, en in repliek aan Willem Thies die me in alle haast liet weten dat mijn nieuwe bundel op zijn grote vijand Astrid Lampe leek – maar Lampe doet eigenlijk precies het omgekeerde van wat ik doe, zij gebruikt veel Anglicismen in haar werk, terwijl ik eerder her en der Nederlandse woorden tot Engelse maak of Engelse tot Nederlandse, zonder dat het al teveel opvalt dat we hier feitelijk met een nieuw type Anglicisme van doen zouden hebben. ‘We leven allemaal in de strooi’ is een goed voorbeeld, het Engels klinkt er in door, allemaal in destroy, maar de combinatie heeft tal van betekenissen in zowel dialect als algemeen Nederlands. Geen Anglicisme, dus, maar eerder een vreemde vorm van taalfusie.

Ik las een gedicht van Max Greyson op de costerlijst, uit zijn nieuwe bundel ‘Citoyen’. In het gedicht mengt hij Nederlands en Frans, door beide met elkaar af te wisselen. Het idee is om op deze wijze de Vlaamse taalproblematiek in gedichten te vatten, denk ik. Maar mengen is geen fusie, en is eigenlijk een vrij oppervlakkig proces.

Koortsig leven in het vide van zeven aurores
dagen verstoken dat het een aard heeft
avancer vooruitgaan verliezen verworden
devenir l’homme dans la rue qui ne bouge plus

Dit klinkt natuurlijk enorm gekunsteld. Leef jij wel eens koortsig in het vide van je zeven aurores’ lijkt me niet een magische openingszin in de kroeg, hoewel ik het best eens wil proberen, daar niet van. Eigenlijk is dit een soort tekstscannen, maar dan als schrijven. Schrijfscannen. De tekst doet zijn best bezwerend te klinken, maar een bezwerende tekst die zichzelf als koortsig verkoopt – een zwaktebod. Het associatieproces van Mijnheer Greyson komt bloot, want, inderdaad, avancer betekent vooruitgaan. Dat typeert echter al dat beide talen juist niet mengen, en dat dit ideetje half frans half Nederlands niet echt tot een diepgravend soort taal weet leiden, maar meer iemand is die hardop zit associëren tijdens de lessen Frans.

Eeen detente waar de nacht valt, in een nu
dat altijd is
waar het verleden zich op de toekomst ent
où chaque seconde compte contre la gravitation

Ik neem aan dat het voorzetsel een typefout is. Maar ook dat komt weer erg gehaast over. Het woord ‘detente’ is heel mooi, maar in combinatie met de nacht doet het me op slapstick wijze aan een camping denken, en ‘in een nu dat altijd is’ aan een keukentegeltje. Elke seconde telt tegen de zwaartekracht? Een wel erg zelfbewuste wijze om de schrijfhaast tegen de kritiek af te schermen.¹

Nee, gedichten schrijven is veel meer dan alleen maar een beetje hardop zitten associëren. Eigenlijk zijn associaties doorgaans totaal niet interessant. En talen op deze manier mengen en dus feitelijk niet-mengen is naar mijn idee geen artistiek interessant concept, eerder een manier om in ontleesde vorm met het verschijnsel taal om te springen.

¹ Invloed van Hollywoodfilms valt me vaker op, ook in die recensie van Sander Meij, het beeld van die knikkerzak is afkomstig uit de film ‘Guardians of the Galaxy’ – zou zo’n recensent zich daar bewust van zijn?