Analyse van het beeld

In vergane dagen hield ik in Istanbul het hoofd boven water door geld te verdienen met mijn zelf-ontwikkelde ontwerpersvaardigheden. Een deel van die vaardigheden betrof logo ontwerp, wat eigenlijk de moeilijkste tak is aan de ontwerpboom. Anderzijds heb ik altijd veel interesse gehad in het analyseren van propaganda, en hoe deze propaganda zich in beelden weet vertalen. Ik ben dus denk ik een geschikt persoon om met een professioneel oog naar de beeldvorming rondom de canon van de Kantl te kijken.

Wat allereerst natuurlijk opvalt: ik ken eigenlijk geen enkel bedrijf die zijn gebouw in het logo zou zetten. Stel je een logo van Philips of Shell voor waarin een of ander hoofdkantoor staat afgebeeld. Het roept meteen de vraag op: waarom? Ben je zo trots op je gebouw dan? De geschiedenis van KANTL doornemende begrijp ik dat wat ambtenaren het gebouw ooit cadeau kregen van de verschrikkelijke tiran Leopold, en klaarblijkelijk waren ze daar zo trots op dat meer dan honderd jaar later het gebouw nog steeds in alle logo’s dient prijken.

Een gratis gebouw! Kijk eens, wat een mooi gebouw! Wij hebben een gebouw! Och och, het is bijna aandoenlijk hoe blij letterknechten zich soms kunnen gedragen na een kadootje van een tiranieke pedofiel. Van Michel Beuls begreep ik dat wie binnenstapt bij de Kantl meteen wordt aangestaard door schilderwerken van Leopold, die nog immer in de lobby hangen. Goed goed, wij hebben een gebouw, lang leve het gebouw en de tiran, en we mochten een Canon maken. En daar moet ook weer ons gebouw op!

Ik zou als modernisering van het logo aanraden daar een serie tiny houses op te zetten.

Maar laten we nu eens een wat scherpere blik op het logo van dienst werpen. Het is een vreemd logo, want er zit allerlei pixelrommel in die je ziet als je inzoomt, en dat betekent dat iemand heeft zitten knippen en plakken met het oude logo, er was geen geld om een designer in te huren denk ik.

Opvallend is het keltische kruis bovenin het logo dat verdacht veel weg heeft van een hakenkruis.

Het blijkt na nader onderzoek naar het echte gebouw gewoon een of andere weerbol, maar dat heeft zich ‘toevallig’ bij het omzetten naar een logo weten vertalen naar een hakenkruis, en wordt door de visuele cortex ook als dusdanig geregistreerd.

Omdat ik aanneem dat het logo toch enige vorm van evaluatie heeft ondergaan moet ik hier concluderen dat dit geen toeval is, en hier doelbewust een van een racist kado gekregen gebouw met een hakenkruis erop wordt gepresenteerd als idee van een ‘canon’.

Dat lijkt me op zijn minst gezegd nogal merkwaardig. Waarom zouden de letterknechten dit beeld bij iedereen in het hoofd willen prenten? Goed goed, ik snap die bombast van zo’n roccoco gebouw, welke eigenlijk natuurlijk de piramide weer is, gebouwd door allerlei slaven, och och zet er toch zo snel mogelijk wat tiny houses neer, jongens, in plaats van deze wel heel vieze blinde vlek.

Merkwaardig genoeg had het SS hoofdkwartier in Berlijn precies dezelfde rococo structuur:

Als beeld levert het als totaalplaatje een wel heel sinister beeld op. Persoonlijk denk ik dat de eerder vermelde dystopische luiheid hier een rol speelde, want ik geloof niet dat we hier met een nest oude oorlogscriminelen van doen hebben, hoewel je dat nooit helemaal zeker kunt weten. Het is in elk geval een groepje lui die flink hun best doen de literatuur te beïnvloeden, en daar zie je al wel een zekere tirannieke invalshoek in.

Bovenstaande leverde een discussie in de mail op met Marc van Oostendorp. Hij beweert bij hoog en laag dat hij geen hakenkruis kan zien in het symbooltje. Hij schrijft dat deze beeldanalyse mijn stuk over de canon zwakker maakt, de tweede wereldoorlog er met de haren bijslepen. Mijn antwoord:

Juist wel, want het stuk gaat over het fenomeen van de ‘blinde vlek’. Er zijn technisch maar twee manieren waarop het brein dit kleine symbool kan registreren: als keltisch kruis, ook een nazi symbool, of, als je wat beter kijkt en het aanvullende visuele register zijn werk laat doen – als een hakenkruis. Het symbool is hoe dan ook een fout symbool. Als logo ontwerper kijk je altijd naar hoe een logo door de massa kan worden geregistreerd, dat is onderdeel van je werk. Dat jij er hoogstpersoonlijk (en nogal recalcitrant) er wel erg nadrukkelijk geen hakenkruis in kunt zien doet dan niet ter zake, het gaat niet om jou maar om het collectief. Zelfs al ziet maar 10% van de mensen er een hakenkruis in, waarom zou je dat risico willen nemen?

Wat is de canon eigenlijk?

Eerder had ik het over de canon als een ‘leeslijst’, bedoeld om wat onnozele types een idee te geven wat het lezen waard zou zijn, een en ander in een soort scholestiek verband bedoeld.

Toen ik er echter wat dieper over nadacht brak dit beeld eigenlijk in stukken. De canon kan helemaal geen leeslijst zijn, want er is geen enkele reden waarom de prachtige Tjechov vertalingen van ……. niet op deze lijst zouden horen, en literair veel minderwaardiger lokale producten wel. Nationalisme hoort in de literatuur niet thuis, al zeker niet op een leeslijst die zich op kwaliteit beroept. De canon kan dus nooit een leeslijst zijn, maar wat is het dan eigenlijk wel?

Het woord ‘canon’ is afkomstig uit religieuze hoek, κανών (kanoon: richtsnoer, maatstaf) en wie een canon wil neerzetten is dus bezig met normering. Maar wat voor normering? Men doet het voorkomen alsof het allemaal om iets als ‘literaire kwaliteit’ draait. In werkelijkheid is het denk ik iets anders, namelijk een gallerie nationale heiligen, die de functie heeft te laten zien welk GEDRAG door de orde wordt beloond met de eeuwigheid.

De punt van de piramide staat in het heden, en de inherente boodschap is dat in het hier en nu niemand goed genoeg is, terwijl in het verre verleden allerlei rolmodellen opdoemen.

Wie bijvoorbeeld de poëzie ietwat serieus neemt ziet dat bijna alle belangrijke dichters uit de twintigste eeuw ontbreken, van Rodenko tot Snoeks tot ter Balkt tot Ouwens tot Faverey, en deze echte dichters zijn vervangen door ‘rolmodellen’ als Bloem en Gerhardt, terwijl geen poëziekenner die zijn zout waard is de mening zou zijn toegedaan dat deze twee superieur waren: de echte reden dat deze twee er staan heeft enkel met een ander soort kwaliteit van doen: de kwaliteit van de figuur als gedragsmodel.

Het viel mij al langer op dat literaire prijzen eigenlijk gedrag belonen: wie het juiste politieke geluid laat horen, zich voorbeeldig als een rolmodel gedraagt, een zekere voorspelbaarheid ten tonele voert en niet al teveel afwijkt van de norm krijgt een prijsje.

De ‘canon’ is dus de ultieme gedragsprijs, waarmee de overheid wenst communiceren wat voor types schrijvers ze wenselijk acht. Dat zijn vooral zwijgende, onderdanige en religieuze types. Gedraag je zo en je zult de eeuwigheid waardig zijn.

Ook over het andere ultieme prijsje, de Nobelprijs, zwaait de KANTL de scepter. Hoe nu, en de baas van de canon en de baas van de andere ultieme prijs, dat is toch geen wenselijke structuur? En wie echt een wrang beeld van dystopische luiheid wil krijgen moet maar eens de nobelnominaties van afgelopen 50 jaar doornemen. Ik begreep van een bestuurslid van een van de deelnemende organisaties dat je jaarlijkse nobelnominatie als een hamerstuk in een minuut voorbij komt. ‘De nobelnominatie: dit jaar weer Nooteboom, iemand bezwaar? Nee? Klaar.’

En wie analyseert ‘waarom’ dan juist Nooteboom stuit op een lui, schimmig verkoopcijferpraatje over ‘het goed doen in Duitsland’, alsof het dan nog over literaire kwaliteit zou gaan. Nee, het waarom boeit hen in werkelijkheid geen moment: Nooteboom wist het verdienen door zich voorbeeldig te gedragen, als een soort voorbeeldige exponent van de toerismesector. En dat terwijl een modern mens toch eerder de vraag zou stellen hoeveel Co2 Nooteboom wist opwekken met al die muse-reisboeken?

Hoe nu verder?

We mogen dus met een gerust hart stellen dat die hele ‘canon’’ en alles wat er aan vast kleeft een blinde vlek genoemd mag worden, die het beste zo snel als het maar even kan dient worden vervangen door een structuur die de literatuur wel serieus neemt. Ik zou willen voorstellen dat die vernieuwing begint bij het beeld, een mooi stuk braakland met wat tiny houses is een modern beeld van het moderne schrijversschap. Verder dient de oude reptielenpiramide te worden ontmanteld, en dient er weer jaarlijks een levendige discussie plaats te vinden over wie te nomineren, en dienen de organisatoren van de canon en de nobel niet in dezelfde handen te liggen. Dan is er misschien een klein begin.

Conclusie:

De canon is een dystopische structuur die als functie heeft gedrag te normeren, een structuur die zich stoelt op een oude reptielachtige piramide die als wezenlijke boodschap heeft dat niemand ooit goed genoeg is, maar dat wie zich netjes weet gedragen ooit de hemel zal weten verdienen. De structuur heeft met echte literatuur niets van doen. Wie belang hecht aan deze structuur maakt het meest kans op een plekje door onderdanig, religieus gedrag (Gerhardt) of je te gedragen als een alcoholische loser (Bloem), religie en alcohol zijn de pijlers van dit systeem, slaafsheid en domheid. Domweg gelukkig met wat er bestaat!

Leave a Reply