Martijn Benders
Fabylon Bookmaker bèta vanaf oktober 2026

Bookmaker — vragen & antwoorden

Wat is microtypografie, en waarom doet het ertoe?

Microtypografie is alles wat de lezer nooit ziet en altijd voelt: de ruimte tussen twee letters (kerning), interpunctie die een klein stukje in de marge hangt zodat de tekstrand recht leest (protrusie), letters die een haarbreedte breder worden gemaakt om een slechte afbreking te vermijden (fontexpansie), marges die optisch worden gecorrigeerd in plaats van mechanisch. Elk van die ingrepen is op zichzelf onzichtbaar — fracties van een millimeter. Samen zijn ze het verschil tussen een pagina die je moeiteloos leest en een pagina die je stilletjes vermoeit.

Van oudsher is dit het handwerk van de zetter, en het is het eerste wat verdwijnt als boeken goedkoop gemaakt worden. De machine van Bookmaker doet het als wiskunde: eigen kerning, waarbij hij zelf de OpenType-tabellen van het font leest; eigen protrusie, afgeleid uit de werkelijke lettervormen van elk font; optische margeuitlijning; en een inktaanwas-knop — het effect staat subtiel ingesteld, en de maker bepaalt de sterkte.

In Typography Mode houdt het op theorie te zijn. Die modus is een zetwerkplaats met negen instrumenten die een naam hebben — Hanging Marks, Ligature History, Justify Ladder, Space Palette, Paragraph Forms, Optical Audit, Baseline Pass, River Repair en de Compositor — verdeeld over drie tabbladen: Common, Historical, Futurist. Je kunt een rivier met de hand uit een alinea wegwerken, of toekijken hoe de Justify Ladder het voor je doet.

Het werkvlak ernaast is geen voorvertoning. Het is de echte gezette pagina, getekend door de machine en bij elke wijziging opnieuw getekend, en het programma zegt het zelf op die pagina: gezet door de Fabylon-engine — gelijk aan de export. Wat je bijstelt is het boek, niet een plaatje van het boek.

De huisstijl kies je zelf. Typografieprofielen: Modern Nederlands, Renaissance, Victoriaans, Klassiek Romeins, Duitse Fraktur, wetenschappelijke editie. Optische margestijlen voor het tijdvak en het genre: poëzie, klassiek, Nederlands, Frans, Duits, bijbeltypografie, wetenschappelijk. Een Fraktur-editie en een wetenschappelijke editie willen andere marges — hier krijgen ze die.

Waarom dit allemaal bouwen in plaats van een opmaakbibliotheek te lenen? Omdat geleende machinerie geleende compromissen betekent. De machine is Fabylons eigen werk, tot en met het zelf lezen van de OpenType-tabellen — rekenwerk dat exact moet kloppen, tienduizend keer per pagina. Dat is de maat die een gedrukt boek verdient, en de maat die het vak aanhield voordat de software hem vergat.

Hij zet nu al boeken: de reeks Fabylon Klassiekers en mijn eigen recente uitgaven rollen ervan af. De bèta start in oktober 2026 — de wachtlijst staat hier.